Cô giáo trẻ khởi nghiệp từ 'kho báu bị lãng quên'

Từ sợi bông gạo đến sản phẩm xanh

Cô giáo Bùi Lê Lệ Quyên (33 tuổi), hiện là giáo viên Trường PTDT nội trú THCS - THPT Thuận Châu, tỉnh Sơn La, đã ấp ủ dự án khởi nghiệp từ tình yêu với văn hóa của người Thái có truyền thống làm đệm từ bông gạo. Cô đã nhận thấy những giá trị độc đáo trong sản phẩm thủ công này.

Cô Quyên cùng hai học sinh Lò Vinh Quang và Lường Thị Minh Châu, quyết định lập dự án "Sản xuất đệm bông gạo truyền thống" và tham gia Cuộc thi dự án khởi nghiệp thanh niên nông thôn năm 2025. Không chỉ là sản phẩm khởi nghiệp, đó còn là hành trình gìn giữ và "đánh thức" một "kho báu bị lãng quên", như cách cô gọi tên lộ trình phát triển dự án của mình.

Ban đầu, dự án của cô chỉ đơn thuần là giới thiệu và quảng bá những sản phẩm truyền thống như đệm ngồi và đệm nằm làm từ bông gạo, với mong muốn giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc. Tuy nhiên, trong quá trình tham gia các cuộc thi khởi nghiệp, cô đã nhận được sự tư vấn quý báu từ hội đồng ban giám khảo, từ đó mở ra một hướng đi mới cho dự án. Cô nhận ra rằng để sản phẩm có thể tiếp cận rộng rãi hơn với thị trường, cần có sự cải tiến và đa dạng hóa. Từ đó, cô quyết định phát triển thêm các sản phẩm mới, phù hợp hơn với nhu cầu hiện đại nhưng vẫn giữ được nét đặc trưng của nguyên liệu tự nhiên và phương pháp thủ công.

Bông gạo, hay còn gọi là sợi kapok, vốn là nguyên liệu tự nhiên, nhẹ, mềm, kháng khuẩn và thân thiện môi trường. Người Thái xưa đã biết tận dụng thứ sợi bông trắng muốt từ cây gạo mọc quanh bản để làm gối, đệm, chăn cho cả gia đình. Cô Quyên đã chọn cách kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, giữ nguyên công đoạn thủ công nhưng cải tiến mẫu mã, phối hợp cùng lụa tơ tằm và thảo dược tự nhiên để tạo nên những sản phẩm xanh - vừa đẹp, vừa có giá trị chăm sóc sức khỏe.

Hiện nhóm đã hoàn thiện giai đoạn 1 và bước sang giai đoạn 2 của dự án, hướng tới sản xuất các sản phẩm thủ công cao cấp như gối đầu, chăn mỏng, gối thảo dược, gối chặn sơ sinh… phục vụ thị trường từ bình dân đến cao cấp, đặc biệt là phân khúc khách hàng yêu thích sản phẩm hữu cơ, bền vững.

"Bông gạo là vật liệu tự nhiên có thể phân hủy sinh học, không gây dị ứng, hoàn toàn thân thiện với môi trường. Trong khi các vật liệu tổng hợp gây ô nhiễm vi nhựa, thì bông gạo lại là biểu tượng cho lối sống xanh và trách nhiệm với thiên nhiên", cô Quyên chia sẻ.

"Lớp học khởi nghiệp" nơi bản vùng cao

Dự án không chỉ dừng lại ở việc làm ra sản phẩm mà còn trở thành một lớp học khởi nghiệp sống động cho học sinh dân tộc nội trú. Từ việc lên ý tưởng, tìm hiểu thị trường, lập kế hoạch kinh doanh đến việc trực tiếp tham gia sản xuất, đóng gói, quảng bá, tất cả đều do cô Quyên và các em cùng nhau thực hiện.

"Chúng em học được nhiều thứ hơn cả lý thuyết: học cách làm việc nhóm, tính toán chi phí, hiểu về khách hàng và hơn hết là thấy nghề truyền thống của ông bà thật đáng quý", học sinh Lò Vinh Quang chia sẻ. Theo cô Quyên, điểm khác biệt lớn nhất của dự án không nằm ở công nghệ hay quy mô sản xuất, mà ở "câu chuyện văn hóa" đằng sau sản phẩm. Mỗi chiếc đệm, chiếc gối đều là kết tinh của bàn tay người phụ nữ Thái, của tinh thần lao động cần cù và ý thức gìn giữ di sản.

Không chỉ đơn thuần là hàng hóa, mỗi sản phẩm còn là một mảnh ký ức được hồi sinh. Nhờ vậy, dự án của cô Quyên không chỉ được khách hàng ở Sơn La ưa chuộng mà còn lan tỏa đến nhiều tỉnh, thành khác. Nhiều quán cà phê và khu nghỉ dưỡng đã đặt hàng để dùng đệm bông gạo như một điểm nhấn văn hóa Tây Bắc trong không gian du lịch.

Trong bản kế hoạch phát triển dài hạn, cô giáo trẻ đã vẽ nên một lộ trình 3 giai đoạn: xây dựng nền tảng - mở rộng - dẫn đầu. Nếu thành công, nhóm sẽ tiến tới đầu tư dây chuyền chế biến bông gạo, tham gia hội chợ quốc tế về hàng thủ công, gia dụng bền vững và hướng tới xuất khẩu. "Bông gạo là thứ rất bình thường với người dân quê tôi, nhưng nó lại mang những giá trị đặc biệt mà thế giới đang tìm kiếm: tự nhiên, an toàn và bền vững. Tôi muốn để thế giới biết rằng ở vùng núi phía bắc VN, có những con người đang biến sợi bông trắng nhỏ bé thành niềm tự hào lớn lao", cô Quyên bày tỏ.

Dự án "Sản xuất đệm bông gạo truyền thống" nay đã trở thành câu chuyện truyền cảm hứng về khởi nghiệp xanh gắn với bảo tồn văn hóa dân tộc. Dự án của cô Quyên không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn có ý nghĩa xã hội và môi trường sâu sắc. Việc sử dụng nguyên liệu tự nhiên và quy trình sản xuất thủ công giúp bảo vệ môi trường, khi các sản phẩm không sử dụng nữa có thể tự phân hủy. Đồng thời, dự án cũng góp phần tạo công ăn việc làm, tăng thu nhập cho người dân địa phương, đặc biệt là phụ nữ dân tộc Thái.