Những câu chuyện thời hoa lửa: Chuyện chưa từng kể của cô gái vá đường trong đêm

Cả nhà góp sức đánh giặc

Cựu thanh niên xung phong (TNXP) Nguyễn Thị Rẩy năm nay 75 tuổi, hiện sống tại xã Nhơn Ái, TP.Cần Thơ. Tóc đã bạc và bị lãng tai, nhưng bà còn rất minh mẫn. Bà nhớ rõ 3 năm (1968-1971) làm nhiệm vụ mở đường ở Đường 9 - Khe Sanh (Quảng Trị) để những đoàn xe vào Nam chiến đấu. Hơn 50 năm trôi qua, nhưng mỗi khi nhắc lại bà vẫn rất xúc động và tự hào, bởi những năm tháng đó là ký ức tươi đẹp nhất của tuổi thanh xuân.

Bà Nguyễn Thị Rẩy nhớ lại một thời thanh xuân tham gia mở đường tại chảo lửa Khe Sanh, Quảng Trị. Ảnh: Thanh Duy

Bà Rẩy sinh ra ở tỉnh Thanh Hóa. Từ nhỏ, bà đã mong được góp sức đuổi giặc, giành lại độc lập, hòa bình. Năm 18 tuổi, bà đăng ký tham gia TNXP, sẵn sàng nhận mọi nhiệm vụ của Tổ quốc. Năm 1968, sau nửa tháng đi bộ, đơn vị của bà Rẩy dừng chân ở Đường 9 - Khe Sanh. Tuyến đường này cắt ngang địa bàn Quảng Trị và kéo dài sang lãnh thổ nước bạn Lào; đi qua dãy núi Trường Sơn và đường Hồ Chí Minh huyền thoại. Vị trí của Đường 9 có tầm chiến lược rất quan trọng, đặc biệt trong vai trò vận tải từ Bắc vào Nam. Với đối phương, đây là trọng điểm đánh phá. Về phía ta, đây là chiến tuyến sinh tử phải giữ bằng mọi giá.

Với lợi thế về quân sự, địch thiết lập căn cứ phòng thủ ác liệt với công nghệ và vũ khí hiện đại, biến Khe Sanh thành "chảo lửa". Chiến trường khắc nghiệt, nhưng hàng trăm nam nữ TNXP khi ấy, trong đó có bà Rẩy, vẫn hăng hái dấn thân, coi nhẹ mọi hiểm nguy. "Lúc đó, mọi người không sợ bom đạn. Sự hy sinh, nếu có, cũng được xem rất nhẹ nhàng. Lớp tôi ai cũng nôn nóng đi quân. Tôi thuộc diện nhỏ con nên khi khám sức khỏe đậu là mừng lắm", bà Rẩy nhớ lại.

Ngoài lý tưởng và khát vọng cống hiến, bà Rẩy còn được hun đúc tình yêu nước sâu đậm từ gia đình. Cha bà từng là dân quân chở gạo ra chiến trường Điện Biên Phủ. Em trai đi bộ đội và chị gái cũng là TNXP ở Hà Tĩnh, Nghệ An. Mẹ bà không ra chiến trường nhưng là hậu phương vững chắc.

"Nhà tôi được cấp 9 sào ruộng, do mẹ chăm sóc là chính. Sau mỗi vụ thu hoạch chỉ chừa đủ lúa gạo ăn. Phần còn lại gom hết để tiếp sức cho cách mạng", bà Rẩy kể và cho biết quyết định rời trường lớp, lên đường chống giặc của bà khi đó được người thân hết lòng ủng hộ, vì đó là sự nghiệp vinh quang và tự hào nhất của tuổi trẻ lúc bấy giờ.

Hết lòng để xe ra tiền tuyến

Vào đất lửa Quảng Trị, đơn vị của bà Rẩy đóng bí mật ở bìa rừng, cách Đường 9 - Khe Sanh khoảng 4 km. Tuy không nằm trên trục đường chính nhưng máy bay địch vẫn thường xuyên lượn lờ do thám, thả bom. "Trước sự oanh tạc của địch, Khe Sanh như vùng đất dữ, tiềm ẩn nhiều cái bẫy chết người. Không bao lâu chúng tôi lại nghe tin thường dân đi làm rẫy đạp trúng bom, mìn mà chết", bà Rẩy bồi hồi.

Cựu TNXP Nguyễn Thị Rẩy là tấm gương sáng để đoàn viên, thanh niên noi theo. Ảnh: Thanh Duy

Trong rừng sâu, khe suối tự nhiên giúp đơn vị có nguồn nước uống. Về phần lương thực, ngoài nhận tiếp tế từ miền Bắc, những nam nữ TNXP còn tự nuôi hươu, trồng rau để cải thiện bữa ăn. Bên cạnh đó, dù thiếu thốn, họ còn nhường cơm sẻ áo cho đồng bào các dân tộc sống trong khu vực khi nương rẫy tan hoang vì bom đạn.

Tuy ngụy trang kín đáo nhưng đơn vị cũng từng bị địch đánh phá. Từ làn khói mờ bay lên, máy bay đã ném bom trúng vào nhà bếp. May mắn lúc đó ngoài giờ ăn nên không thiệt hại về người. Đường 9 - Khe Sanh là đường huyết mạch nên địch càng bắn phá dữ dội, để lại những "vết thương" sâu hoắm; những đồi xanh hai bên đường bị rải chất độc biến thành đồi trọc để dễ quan sát từ trên cao.

Công việc vá đường không thể triển khai vào ban ngày. Khi màn đêm buông xuống, đơn vị mới băng rừng ra làm nhiệm vụ. Mỗi người một tay mang theo cuốc, xẻng để mở lại đường. "Đơn vị tôi có khoảng 300 người, trong đó hơn 200 là nữ. Tranh thủ thời gian, hễ ra đường là mọi người làm một mạch tới lúc về. Có lúc 2 người cùng khiêng một bao đá. Nặng nhọc và vất vả, nhưng địch phá tới đâu chúng tôi vá tới đó. Sức mạnh của bom đạn không khuất phục được ý chí của con người", bà Rẩy kể.

Với công việc này, mối hiểm nguy không chỉ từ bắn phá của địch, mà còn do địa hình hiểm trở nơi núi rừng. Bà Rẩy xúc động: "Để có đá vá đường, chúng tôi phải cho nổ mìn. Đá to phải đập ra nhỏ để xe dễ chạy. Dốc núi cheo leo nên có lần đá lăn sai hướng. Hai người chạy thoát thân không kịp đã bị đá đè hy sinh". Sau lần đó, mọi người càng quyết tâm hơn giữ lời hứa với đồng đội. Đường 9 - Khe Sang "lở loét" rồi lại được chữa lành. Nhờ vậy, những chiếc xe chở bộ đội, vũ khí, lương thực, thuốc men của ta vẫn tiến vào miền Nam ruột thịt.

Thời gian ở Khe Sanh, bà Rẩy nỗ lực hết mình với nhiệm vụ mở đường. Năm 1971, bà được đơn vị cho về nhà an dưỡng, lúc này mới nghĩ đến việc lập gia đình. Chồng bà từng là bạn học hồi lớp 9, cũng là người Thanh Hóa. Trước đây, hai người đã hẹn ước nhưng rồi gác lại hạnh phúc riêng tư để lên đường chiến đấu. Kể từ khi bà Rẩy về, ngày đoàn tụ chưa bao lâu thì họ lại chia ly để thực hiện ước mơ nối liền Bắc - Nam một dải.

"Chúng tôi đám cưới xong là ngày sau ông ấy đi bộ đội vào chiến trường B (miền Nam). Từ đó tới ngày đất nước thống nhất (30.4.1975) không có tin tức gì cả. Mãi đến năm 1976, tôi mới nhận được vài khúc vải may đồ và lá thư ông ấy gửi về. Sau đó, tôi vào Cần Thơ sống cùng, đến nay đã hơn 30 năm", bà Rẩy kể. Theo bà, khi hai người có cùng lý tưởng bảo vệ Tổ quốc thì thử thách "anh tiền tuyến - em hậu phương" trong thời chiến càng làm đẹp hơn mối tình trong thời bình.