Không để ‘rác mạng’ dẫn dắt người trẻ

Nhiều “giang hồ mạng” đã bị xử lý, thậm chí trả giá bằng án tù. Nhưng người này biến mất, người khác lại xuất hiện. Điều đó cho thấy đây không còn là câu chuyện của một vài cá nhân thích nổi tiếng, mà phía sau là một vòng lặp đáng lo ngại: Lệch chuẩn tạo chú ý - chú ý tạo tương tác - tương tác tạo độ phủ - độ phủ đem lại danh tiếng, lợi ích - rồi kích thích người khác bắt chước.

Ranh giới từ “rác mạng” đến “rác nhận thức”

Nghịch lý ở chỗ, trên không gian mạng, những nội dung càng gây sốc, tranh cãi càng dễ thu hút tương tác. Nghịch lý là ngay cả khi người dùng vào xem để phản đối, chỉ trích, sự tương tác ấy vẫn có thể góp phần khiến nội dung tiếp tục được lan truyền. Bởi vậy, mỗi cú click không hoàn toàn vô nghĩa.

Đáng lo hơn những câu chửi tục, hành vi phản cảm là sự đảo lộn hệ giá trị khi người trẻ tiếp xúc thường xuyên với chúng. Khi một người thách thức pháp luật lại có hàng triệu người theo dõi; khi lời lẽ tục tĩu trở thành “thương hiệu”; khi sự hung hăng được coi là bản lĩnh; khi khoe tiền được đồng nhất với thành công…, cái bất thường rất dễ dần được nhìn nhận như bình thường. Đó chính là ranh giới từ “rác mạng” đến “rác nhận thức”.

Một người trẻ ban đầu có thể chỉ xem vì tò mò. Sau đó thấy thú vị, rồi bắt chước cách nói, cách ứng xử và cuối cùng có thể chấp nhận những giá trị lệch chuẩn mà người tạo nội dung đại diện.

Không phải ai xem “giang hồ mạng” cũng bị ảnh hưởng tiêu cực. Nhưng một môi trường truyền thông liên tục tưởng thưởng cho sự hung hăng, bất chấp và nổi tiếng bằng mọi giá chắc chắn không phải môi trường tốt để hình thành nhân cách.

Mỗi thanh niên là một chủ thể truyền thông

Không gian mạng ngày nay cũng là một mặt trận quan trọng của công tác tư tưởng. Thông tin xuyên tạc không phải lúc nào cũng xuất hiện dưới dạng những bài viết chính trị trực diện. Nó có thể ẩn trong một video giải trí, một bức ảnh chế, một câu chuyện tưởng như hài hước, một đoạn clip bị cắt khỏi bối cảnh.

Đặc biệt trong thời đại AI, khuôn mặt, giọng nói hay video trông hoàn toàn giống thật cũng chưa chắc là thật. Điều đó đặt ra yêu cầu cấp thiết về xây dựng “sức đề kháng nhận thức” cho người sử dụng mạng xã hội, nhất là giới trẻ.

Đoàn viên, thanh niên là lực lượng tiếp cận nhanh nhất với công nghệ, hoạt động thường xuyên trên các nền tảng số. Vì thế, mỗi người trẻ cần nhận thức rằng mình không chỉ là người xem mà còn là một chủ thể truyền thông.

Theo luật sư Nguyễn Thanh Tùng, Công ty Luật ICC, sự nổi lên của hiện tượng “giang hồ mạng” là kết quả của nhiều yếu tố đan xen, từ tâm lý xã hội, sự phát triển của công nghệ đến những khoảng trống trong cơ chế vận hành của các nền tảng số.

 

Một trong những nguyên nhân đáng chú ý là cách thức phân phối nội dung của mạng xã hội. Những nội dung gây sốc, có tính bạo lực, ngôn từ kích động hoặc lệch chuẩn thường dễ tạo ra lượng tương tác lớn. Khi một nội dung nhận được nhiều lượt xem, bình luận, chia sẻ, thuật toán có xu hướng tiếp tục phân phối nội dung đó tới nhiều người dùng hơn.

 

“Hiệu ứng tâm lý đám đông, sự tò mò, thích xem chuyện giật gân, thị phi của một bộ phận cộng đồng mạng vô tình trở thành ‘nhiên liệu’ nuôi dưỡng các hiện tượng này. Càng nhiều người xem và chửi bới, thuật toán càng đẩy mạnh phân phối nội dung đó”, luật sư Tùng phân tích.

 

Bảo vệ mặt trận tư tưởng vì vậy có thể bắt đầu từ những hành động rất nhỏ: Không vội tin khi chưa kiểm chứng; không chia sẻ chỉ vì nội dung gây sốc; không tiếp tay cho tin giả; không cổ súy người nổi tiếng bằng hành vi lệch chuẩn; tỉnh táo trước nội dung được tạo ra hoặc thao túng bằng AI.

Nhưng đoàn viên, thanh niên không thể chỉ “phòng thủ”, mà cần chủ động tạo ra và lan tỏa những câu chuyện đẹp, những con người tử tế, thành tựu của đất nước, những giá trị văn hóa và khát vọng cống hiến. Bởi lẽ, cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng trong thời đại số còn diễn ra ngay trên màn hình điện thoại: giữa xem và không xem, giữa tin và kiểm chứng, giữa chia sẻ và dừng lại.

Không để cái xấu nổi tiếng nhờ sự tò mò. Không để hành vi lệch chuẩn trở thành con đường dẫn tới danh tiếng. Và càng không thể để “rác mạng” từng bước trở thành “rác nhận thức”.

Khi mỗi đoàn viên, thanh niên biết làm chủ một cú click, bảo vệ sự thật và chủ động lan tỏa những giá trị tốt đẹp, hàng triệu hành động nhỏ sẽ góp thành một “lá chắn” lớn bảo vệ sự trong sạch của không gian mạng và vững chắc của mặt trận tư tưởng.