Bồi đắp bản lĩnh chính trị giúp thế hệ trẻ làm chủ không gian số

Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghệ số phát triển nhanh như hiện nay, mạng xã hội không chỉ còn là công cụ giao tiếp đơn thuần mà đã trở thành không gian mở cho cộng đồng chia sẻ và lan tỏa tri thức.

Với thanh niên, đây không chỉ là môi trường kết nối mà còn là không gian định hình nhận thức, giá trị và niềm tin. Chính vì vậy, bên cạnh những tiện ích to lớn, môi trường mạng cũng đặt ra những thách thức chưa từng có đối với việc giữ vững bản lĩnh chính trị của thế hệ trẻ.

Việt Nam hiện nằm trong nhóm quốc gia có tốc độ phát triển internet và mạng xã hội nhanh trong khu vực. Hiện tỷ lệ người dùng internet đã vượt 75% dân số, trong đó phần lớn là người trẻ. Không gian số trở thành “lớp học không biên giới”, nơi tri thức được chia sẻ nhanh chóng, đa chiều. Nhiều thanh niên đã tận dụng hiệu quả các nền tảng số để học tập, khởi nghiệp, sáng tạo nội dung, quảng bá văn hóa Việt Nam, lan tỏa tinh thần nhân ái và trách nhiệm xã hội. Không ít sáng kiến cộng đồng, chiến dịch thiện nguyện được khởi phát và lan rộng từ mạng xã hội, thể hiện rõ vai trò tích cực của công nghệ đối với đời sống xã hội.

Tuy nhiên thời gian qua, mặt trái của môi trường này cũng ngày càng bộc lộ rõ. Điều có thể nhận thấy rõ là không gian mạng là môi trường mở, nơi các luồng thông tin đan xen, trong đó không ít nội dung sai lệch, xuyên tạc, thậm chí có chủ đích chống phá. Sự phát triển của công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) làm gia tăng nguy cơ này khi các sản phẩm giả mạo như hình ảnh, video “deepfake” được tạo ra với độ tinh vi cao, gây nhiễu loạn thông tin. Các thế lực thù địch lợi dụng mạng xã hội để phát tán tin giả, kích động tâm lý, gieo rắc hoài nghi, làm suy giảm niềm tin của một bộ phận người dân, nhất là thanh niên – những người có tần suất sử dụng mạng cao nhưng không phải ai cũng có đủ bản lĩnh chính trị và kỹ năng sàng lọc thông tin. Khi đứng trước quá nhiều luồng quan điểm trái chiều, nếu thiếu nền tảng nhận thức vững chắc, họ rất dễ rơi vào trạng thái hoang mang, dao động. Nguy hiểm hơn, một số trường hợp còn bị lôi kéo, dẫn dắt bởi những luận điệu sai trái, từ đó hình thành nhận thức lệch lạc về các vấn đề chính trị-xã hội.

Trong bối cảnh đó, bản lĩnh chính trị không còn là khái niệm trừu tượng mà trở thành “tấm lá chắn mềm” giúp người trẻ giữ vững định hướng. Bản lĩnh chính trị được thể hiện ở sự kiên định về lập trường tư tưởng, sự vững vàng trước các luồng thông tin trái chiều, khả năng phân biệt đúng-sai, tích cực-tiêu cực, cũng như ý thức trách nhiệm khi tham gia không gian mạng. Đây chính là “la bàn” giúp thanh niên không bị lạc hướng giữa “biển thông tin” rộng lớn.

Trong bài viết “Thanh niên với tương lai đất nước” nhân dịp kỷ niệm 95 năm Ngày thành lập Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Tổng Bí thư Tô Lâm chỉ rõ: “Thanh niên phải dám nghĩ, dám làm, dám thử nghiệm cái mới; nhưng điều đó không có nghĩa là tùy tiện, nóng vội, chạy theo trào lưu hay sự nổi tiếng nhất thời. Đổi mới sáng tạo phải gắn với phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân, tuân thủ pháp luật, tôn trọng đạo đức, văn hóa, lợi ích cộng đồng và lợi ích quốc gia-dân tộc”. Thông điệp này không chỉ mang ý nghĩa định hướng mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với thế hệ trẻ trong thời đại số: Phải làm chủ công nghệ nhưng không để công nghệ chi phối nhận thức và hành động.

Để bồi đắp bản lĩnh chính trị cho thanh niên, trước hết cần xây dựng nền tảng nhận thức vững chắc về lịch sử, văn hóa và con đường phát triển của đất nước. Đây là “gốc rễ” giúp người trẻ có khả năng tự đề kháng trước những luận điệu xuyên tạc. Khi hiểu rõ giá trị của độc lập dân tộc, những thành tựu của công cuộc đổi mới và định hướng phát triển của đất nước, thanh niên sẽ có cơ sở để đánh giá thông tin một cách khách quan, không bị dao động trước các quan điểm sai lệch.

Cùng với đó, việc trang bị kỹ năng số và năng lực “miễn dịch thông tin” là yêu cầu không thể thiếu. Thanh niên cần được hướng dẫn cách nhận diện tin giả, kiểm chứng nguồn tin, phân tích và đánh giá thông tin dựa trên bằng chứng và lập luận khoa học. Tư duy phản biện cần được rèn luyện một cách bài bản, gắn với nền tảng lý luận chính trị, giúp người trẻ không chỉ tiếp nhận thông tin mà còn biết đặt câu hỏi, so sánh và kiểm chứng. Đây chính là năng lực cốt lõi để làm chủ không gian số.

Gia đình và nhà trường tiếp tục giữ vai trò nền tảng trong việc hình thành nhân cách và bản lĩnh của thanh niên. Gia đình là nơi nuôi dưỡng những giá trị đầu tiên về đạo đức, lối sống, lòng yêu nước. Nhà trường, thông qua giáo dục lịch sử, lý luận chính trị và các hoạt động trải nghiệm, giúp củng cố nhận thức và niềm tin cho người học. Việc đổi mới phương pháp giáo dục theo hướng tăng cường tương tác, gắn lý luận với thực tiễn, ứng dụng công nghệ trong giảng dạy sẽ góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục chính trị-tư tưởng. Các tổ chức đoàn, hội tiếp tục là môi trường rèn luyện quan trọng. Thông qua các phong trào tình nguyện, diễn đàn thanh niên, hoạt động vì cộng đồng, người trẻ không chỉ được cống hiến mà còn được “tôi luyện” bản lĩnh, nâng cao ý thức trách nhiệm xã hội. Thực tiễn luôn là “trường học lớn” giúp thanh niên trưởng thành, hình thành năng lực tự định hướng và hành động đúng đắn.

Ở tầm vĩ mô, việc hoàn thiện hành lang pháp lý và tăng cường quản lý không gian mạng là yêu cầu cấp thiết. Nghị định số 147/2024/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ internet và thông tin trên mạng, với quy định xác thực tài khoản người dùng, là bước đi quan trọng nhằm hạn chế tình trạng ẩn danh và các hành vi tiêu cực. Quyết định số 423/QĐ-BVHTTDL năm 2026 ban hành Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số tiếp tục khẳng định trách nhiệm của mỗi cá nhân, tổ chức trong việc xây dựng không gian mạng văn minh, lành mạnh.

Một yêu cầu quan trọng khác là đổi mới phương thức truyền thông chính trị-tư tưởng. Trong bối cảnh truyền thông số phát triển mạnh mẽ, việc sử dụng các hình thức hiện đại như video ngắn, podcast, đồ họa thông tin giúp nội dung chính thống trở nên hấp dẫn, dễ tiếp cận, đồng thời tạo điều kiện để thanh niên tham gia sáng tạo và lan tỏa thông tin tích cực. Khi được định hướng đúng, mỗi người trẻ sẽ là người tiếp nhận và trở thành một “tác nhân truyền thông” góp phần lan tỏa giá trị tốt đẹp trong xã hội.

Quan trọng hơn cả, bản lĩnh chính trị cần được thể hiện bằng hành động cụ thể trong đời sống số. Mỗi thanh niên cần hình thành thói quen lựa chọn nguồn tin chính thống, kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ, chủ động lên tiếng trước những thông tin sai lệch, xuyên tạc. Đó không chỉ là trách nhiệm công dân mà còn là biểu hiện sinh động của bản lĩnh trong thời đại số.

Trước thực tế không gian mạng sẽ tiếp tục mở rộng, cùng với đó là những thách thức ngày càng phức tạp nảy sinh, nếu được trang bị đầy đủ tri thức, kỹ năng và bản lĩnh, thế hệ trẻ Việt Nam hoàn toàn có thể làm chủ không gian này, biến đây thành công cụ phục vụ học tập, sáng tạo và cống hiến. Khi đó, thanh niên sẽ “miễn dịch” trước những tác động tiêu cực và trở thành lực lượng tiên phong lan tỏa những giá trị tích cực, góp phần xây dựng một không gian mạng an toàn, lành mạnh và giàu tính nhân văn – nền tảng quan trọng cho sự phát triển bền vững của đất nước trong kỷ nguyên số.

Tiến sĩ MAI DIỆU ANH